Je hebt in de dierenwinkel met zorg de mooiste speelmuis uitgezocht: knalrood, met een pluizig staartje en een belletje erin. Thuis gooi je hem enthousiast over het groene vloerkleed, klaar voor een wilde jachtpartij. Je kat kijkt even op, wandelt er rakelings langs en stort zich vervolgens vol overgave op het blauwe dopje van een melkpak dat al dagen onder de bank ligt. Een beetje beledigend is het wel. Toch heeft je kat er weinig aan kunnen doen, want die rode muis op dat groene kleed was voor hem nauwelijks te onderscheiden. Katten bekijken de wereld door een heel ander filter dan wij. In dit artikel lees je welke kleuren je kat wel en niet ziet, hoe zijn blik op de wereld verschilt van de jouwe en waarom hij in het donker zoveel meer ziet dan jij.
Kunnen katten kleuren zien?
Lange tijd werd gedacht dat katten alleen in zwart-wit en grijstinten zien. Dat blijkt niet te kloppen: katten zien wel degelijk kleur, alleen een stuk minder uitbundig dan wij. Het verschil zit in het netvlies. Daar liggen twee soorten lichtgevoelige cellen: kegeltjes, die kleuren registreren, en staafjes, die vooral reageren op licht en beweging.
Mensen hebben drie typen kegeltjes, gevoelig voor rood, groen en blauw licht. Uit die drie signalen maken onze hersenen miljoenen kleurschakeringen. Katten hebben er maar twee, waardoor hun kleurenpalet lijkt op dat van een mens met rood-groenkleurenblindheid. Bovendien bezitten ze in verhouding veel minder kegeltjes en juist heel veel staafjes. Het resultaat is een wereld in zachte, wat flets ogende pasteltinten.
Dat klinkt als een nadeel, maar voor een jager is het een slimme ruil. Een muis is grijsbruin en schiet meestal in de schemering weg, dus felle kleuren voegen weinig toe. Gevoeligheid voor licht en beweging levert een kat veel meer prooi op dan een scherp oog voor knalrood.
Welke kleuren zien katten niet?
Rood is de grote blinde vlek. Je trouwe metgezel heeft geen kegeltjes die op rood licht reageren, dus een rood voorwerp komt bij hem binnen als een donkere, grijsbruine vlek. Datzelfde geldt in mindere mate voor oranje en voor tinten die veel rood bevatten, zoals roze. Omdat ook het onderscheid tussen rood en groen ontbreekt, lopen deze kleuren in elkaar over.
Zo ongeveer vertaalt het kattenoog onze kleuren:
- Rood wordt donkergrijs tot bruinachtig
- Oranje en groen worden geelachtig of grijsgroen
- Roze wordt een vaal grijs
- Paars verliest zijn rode component en oogt blauw
Daarmee is ook het raadsel van de genegeerde speelmuis opgelost. Een rood speeltje op een groen kleed bestaat voor je kat uit twee bijna identieke tinten, en zonder kleurverschil valt er weinig te zien. Wat hij wél waarneemt, is helderheid. Leg dezelfde rode muis op een witte tegelvloer en hij springt er opeens uit, simpelweg omdat het contrast tussen donker en licht groot is.
Welke kleuren zien katten goed?
Blauw en geel zijn de kleuren waarin katten echt thuis zijn. Hun twee typen kegeltjes zijn het gevoeligst voor blauwviolet en geelgroen licht, waardoor deze tinten helder en duidelijk overkomen. Dat blauwe flessendopje onder de bank was voor je kat dus het meest opvallende voorwerp in de kamer.
Er is nog iets bijzonders aan de hand. Onderzoek wijst erop dat de ooglens van katten ultraviolet licht doorlaat, terwijl die van mensen dat tegenhoudt. Je huisdier ziet daardoor mogelijk dingen die voor ons onzichtbaar zijn, zoals urinesporen van andere dieren of patronen op bloemen en vezels. Hoe die waarneming er precies uitziet, weten we nog niet, maar het verklaart misschien waarom je kat soms gefascineerd naar een ogenschijnlijk lege plek op de muur staart.
Praktisch kun je hier direct iets mee. Kies speelgoed in blauw of geel, zeker als het op een groene of bruine ondergrond belandt. Ook bij een oudere kat waarvan het zicht achteruitgaat, helpt een voerbak die qua kleur en helderheid duidelijk afsteekt tegen de vloer.
Hoe zien katten de wereld?
Kleur is maar een klein onderdeel van het verhaal. Een kat heeft een gezichtsveld van ongeveer 200 graden, tegenover zo’n 180 graden bij mensen, waardoor hij meer vanuit zijn ooghoeken oppikt. Scherpte is daarentegen niet zijn sterkste kant. Wat jij op dertig meter nog haarscherp ziet, moet je kat tot ongeveer zes meter naderen voordat het voor hem net zo duidelijk wordt.
Ook van heel dichtbij heeft je kat moeite met focussen. Alles binnen een centimeter of 25 is wazig, en daar nemen de snorharen het over. Ze tasten de omgeving af en vertellen precies waar het brokje ligt dat hij net over het hoofd zag. Dat verklaart ook waarom je viervoeter eerst uitgebreid aan je vinger snuffelt voordat hij er kopjes tegen geeft.
Waar katten in uitblinken, is beweging. Het kleinste trillinkje van een grasspriet of een stofje dat door een zonnestraal dwarrelt, ontgaat ze niet. Combineer dat met een ooghoogte van zo’n 25 centimeter en je begrijpt dat de wereld van je kat zich grotendeels op de vloer afspeelt. Precies daar verzamelen zich losse haren, stofpluizen en kattenbakkorrels, en een kat merkt elke beweging ervan op.
Wil je die vloerwereld schoon houden, dan maakt de keuze van je stofzuiger veel verschil. De Thomas Aqua+ Pet & Family werkt met een waterfilter dat vuil en haren opvangt in water, zodat ze daar blijven zitten in plaats van via de uitblaaslucht terug de kamer in te dwarrelen. Hij is speciaal ontwikkeld voor huishoudens met huisdieren en trekt ook hardnekkige kattenharen uit tapijt en meubelstof. Zo blijft er voor die scherpe bewegingsdetectors van je kat een stuk minder over om achterna te zitten.
Hoe zien katten in het donker?
Een kat ziet niet in totale duisternis, maar heeft wel aan ongeveer een zesde van de lichthoeveelheid genoeg die wij nodig hebben. Dat komt allereerst door die enorme hoeveelheid staafjes in het netvlies. Daarnaast kunnen de spleetvormige pupillen zich in het donker verwijden tot ze bijna het hele oog vullen, zodat er zoveel mogelijk licht binnenkomt.
Het slimste onderdeel zit achter het netvlies: een reflecterende laag die tapetum lucidum heet. Licht dat het netvlies passeert zonder opgevangen te worden, kaatst hierop terug en krijgt zo een tweede kans. Diezelfde laag zorgt ervoor dat kattenogen griezelig oplichten in de koplampen of op een flitsfoto.
Die nachtvisie heeft wel een prijs. In het schemerdonker verdwijnen de kleuren vrijwel volledig en wordt het beeld korreliger en minder scherp. Voor een dier dat van nature vooral bij zonsopkomst en zonsondergang jaagt, is dat een prima afweging. Het verklaart meteen waarom je kat om vier uur ’s ochtends door de gang raast: voor hem is dat gewoon het mooiste moment van de dag.
Kijken door de ogen van je kat
Je kat ziet de wereld zachter van kleur, wat waziger op afstand en veel scherper in beweging en schemer dan jij. Dat maakt hem niet minder slim of oplettend, alleen anders afgestemd. Wie dat weet, kiest speelgoed in blauw of geel, legt de voerbak op een contrasterende ondergrond en kijkt niet meer raar op als het dure rode muisje links blijft liggen. Het mooiste is misschien wel dat jullie elkaar ondanks die verschillende blik toch moeiteloos vinden. Je kat herkent jou aan je silhouet, je stem en je geur, en of je trui nu rood of blauw is, maakt hem uiteindelijk helemaal niets uit.
